Nawigacja
Konna Grupa Rekonstrukcji Historycznych "KRESY" (K-GRH KRESY)
Strona Główna
O nas
Szwadron Korpusu Ochrony Pogranicza "Olkieniki"
4 Pułk Strzelców Konnych Księstwa Warszawskiego
Forum
Linki
Kontakt
Szukaj

10 Pułk Ułanów Litewskich (10 PUL)
Historia
Sztandar
Barwy pułku
Odznaka pułkowa
Marsz pułkowy
Święto Pułkowe
Galeria
Źródła i materiały historyczne
Teki Andrzeja Siegieńczuka
Współczesne tradycje pułkowe
Anegdoty
Żurawiejki

Aktualnie online
Gości online: 3

Użytkowników online: 0

Łącznie użytkowników: 134
Najnowszy użytkownik: ewa
Historia 10 Pułku

HISTORIA 10-GO PUŁKU UŁANÓW LITEWSKICH
PODLASKA BRYGADA KAWELERII
GARNIZON BIAŁYSTOK

Powstanie 10 Pułku

Pułk 10 Ułanów został powołany przy korpusie gen. Dezyderego Chłapowickiego 8 marca 1831 roku wśród formacji powstańczych na Litwie. Dlatego też, gdy 30 grudnia 1918 roku formujący się pułk jazdy w Pietkowie koło Łap przy Dywizji Litewsko – Białoruskiej otrzymał numer porządkowy „10-y” , zaczęto nazywać go 10 Pułkiem Ułanów Litewskich. Określenie „litewski” miało również inne uzasadnienie. Większość oficerów i szeregowych pochodziła z terenu dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Dało to zresztą powód do powstania żurawiejki. Umundurowanie pochodziło głównie ze zdobytych niemieckich składnic wojskowych. To jednak nie w pełni zaspokajało potrzeby rosnącego w siłę pułku. Stąd różnorodność w ubiorze była wyjątkowo duża. Uzbrojenie również nie było jednolite: ckm niemieckie i rosyjskie, karabinki przeważnie austriacki, trochę francuskich i niemieckich, z szablami było podobnie. Jednak największym problemem pułku był brak koni, starano się je sukcesywnie zdobywać.


Lata 1919 - 1922

W miarę osiągania gotowości bojowej poszczególne szwadrony zaczęły odchodzić na front wzmacniając Dywizję Litewsko- Białoruską oraz szereg innych związków piechoty działających na kierunkach: Baranowicze, Mińsk, Bobrujsk. Boje pułku w pełnym składzie zaczęły się dopiero we wrześniu 1919 roku w ramach 2 Brygady Jazdy. W ciągu całej jesieni pułk utrzymywał łączność między związkami piechoty, niepokojąc jednocześnie przeciwnika częstymi wypadami, przynoszącymi znaczne korzyści taktyczne i pewną ilość zdobycznej broni. Udany manewr na Kalenkowicze i Mozyrz w dniu 3 marca 1920 roku umożliwił przeprawę przez Ptycz, co w konsekwencji doprowadziło do boju o Domanowicze i opanowanie ich przez ułanów.
W związku z wyprawą kijowską 2 Brygada Jazdy otrzymała zadanie osiągnięcia linii Dniepru. Po zaciętych walkach w rejonie Horlawu, Chromatycz i Łojowa 8 maja 1920 roku pułk doszedł do Dniepru i obsadził zachodni brzeg. Zachowało się zdjęcie tego faktu.
Gwałtowna ofensywa wojsk radzieckich na froncie ukraińskim zmusiła polskie wojsko do opuszczenia Kijowa i linii Dniepru. Od tego momentu pułk w ciągu kilku tygodni osłaniał wycofującą się piechotę i toczył zażarte boje narzucone przez przeciwnika (pod Lunią, Skrybałowem, Filipowiczami i Nowosiółkami). Eszalonem ze stacji Żytkowicze, drogą okrężna przez Brześć, pułk dojechał do stacji Nowojelnia, a tam napadnięty poniósł poważne straty w broni maszynowej. Tocząc walki odwrotowe na Podlasiu dotarł 6 sierpnia do Siedlec, aby transportem kolejowym udać się za Wisłę, do Grodziska i tam otrzymać uzupełnienie. Powrót na front zbiegł się z kontrofensywą polską i już 18 i 19 sierpnia pułk stoczył boje pod Górą i Starożrebami. Począwszy od połowy września w składzie odtworzonej 2 Brygady Jazdy, z niezwykłą szybkością i wytrwałością wkroczył do bitwy nad Niemnem, po czym dokonując długiego rajdu, w ciągłej bojowej styczności z przeciwnikiem dotarł do Dołhinowa i Krywicz, gdzie 19 października 1920 roku otrzymał wiadomość o zawieszeniu broni. Dnia 4 listopada 1920 roku w Parafianowie poświęcono i wręczono sztandar ofiarowany przez hrabinę Julię Potocką -zachowało się zdjęcie tego faktu. Z rejonu bracławskiego, pułk wchodził wówczas w skład wojsk Litwy Środkowej, został przesunięty na granicę litewską. Tam pozostawał do jesieni 1922 roku.
Straty pułku w latach 1918-1920 były nieznaczne. Poległo: 1 oficer i 19 szeregowych. Liczba rannych nie jest znana. Poważne straty w broni maszynowej i koniach poniósł pułk w trakcie transportu kolejowego w czerwcu 1920 roku.
Zdobycze wojenne i straty zadane nieprzyjacielowi w latach 1918-1920 były duże. Pułk wziął do niewoli około 800 jeńców, jeden sztab brygady, kilka sztabów pułkowych. Zdobyto kilkaset koni, przeszło 1000 karabinów, kilka lokomotyw, 150 wagonów z prowiantem i amunicją, liczny sprzęt łączności oraz kasę dywizyjną.
Za działania wojenne 1918-1920 odznaczono Krzyżem Virtuti Militari 5 oficerów oraz 9 podoficerów i szeregowych. Krzyżami Walecznych odznaczono 21 oficerów i szeregowych.

Plansza barwna wykonana przez prof. Andrzeja Jeziorkowskiego

A. Ułan 10 pułku w początkach roku 1919, kiedy brakowało w pułku wysokich butów i koni a ułani pełnili służbę pieszo w ubiorach piechoty
B. Ułan Szwadronu Województwa Siedleckiego po włączeniu go jako 4 szwadron do 10 pułku przed zmianą barw na mundurze. Rok 1919
C. Oficer 10 pułku w ubiorze wyjściowym. Rok 1919
D. Porucznik 10 PUL po roku 1935 w ubiorze służbowym, noszonym wyjątkowo na zalecenie lekarza - długie spodnie zamiast wysokich butów
E. Podoficer sztandarowy 10 PUL ze sztandarem konno
F. Wachmistrz plutonu łączności (telefonista) 10 PUL z oznaką za 6 lat służby zawodowej. Rok 1929
G. Porucznik 10 PUL w ubiorze służbowym z odznaką honorową za 18 miesięcy służby frontowej. Rok 1930
H. Ułan sekcji liniowej w ubiorze i wyposażeniu polowym do walki pieszo na dłuższy czas. Rok 1938
I. Porucznik adiutant pułku w ubiorze i wyposażeniu polowym. Koń w rzędzie oficerskim wz. 25 stroczonym według przepisu sprzed roku 1938
J. Oficer rezerwy w ubiorze i wyposażeniu polowym. Koń w rzędzie szeregowego wz. 25 stroczonym według przepisu sprzed roku 1938. Oficerów rezerwy nie obowiązywało posiadanie rzędów oficerskich.
Lata 1922 - 1939

We wrześniu 1922 roku pułk został przeniesiony do Białegostoku. Ułani byli bardzo ciepło przyjęci przez społeczność miasta, a szczególnie przez płeć piękną. Wielu z nich nie wróciło do swych domów rodzinnych, żeniąc się z białostoczankami zostawali w naszym mieście. W pułku staż odbywali kandydaci na oficerów i podoficerów zawodowych. Pułk Ułanów Litewskich był na tyle atrakcyjny, że w latach dwudziestych i trzydziestych przybywali na staż oficerowie z Finlandii i Szwecji. Staraniem pułku w 1932 roku w powiecie Wysokie Mazowieckie powstał Szwadron Krakusów.

Jesień 1939

25 sierpnia 1939 roku 10 PUL opuścił koszary i nocnym marszem osiągnął rejon Zawad. Następne dni wypełniła osłona mobilizacji Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew”, budowa umocnień i udział w wypadzie na teren Prus Wschodnich (3-5 września). Poniesione wówczas straty nie wpłynęły na kondycję pułku, bowiem natarcie na Brok (9 września) wykazało jego pełną gotowość. Dnia 12 i 13 września atakowany przez czołgi zniszczył 11 niemieckich wozów bojowych i jeden samolot. Dopiero po 14 września nieprzyjaciel zdołał rozbić Podlaską BK. Pułk odcięty od brygady przesunął się do Puszczy Białowieskiej i dołączył do Suwalskiej Brygady Kawalerii. W wyniku reorganizacji wszedł w skład Brygady „Plis” (Dywizji Kawalerii „Zaza”), by w łączności z 2 i 5 Pułkiem Ułanów wziąć udział w bitwie pod Kockiem. W boju pod Serokomlą 3 szwadron zdołał jeszcze unieruchomić 3 czołgi niemieckie. Ostatnie zacięte walki pułk prowadził w rejonie Woli Gułowskiej.

Lata okupacji

Trzy lata później staraniem V Inspektoratu Białostockiego Armii Krajowej i VI Inspektoratu Grodzieńskiego AK w obwodach: Białystok miasto i Wołkowysk doszło do konspiracyjnego odtworzenia 10 Pułku Ułanów Litewskich. Dowództwo pułku przygotowało szczegółowe rozpoznanie i plany opanowania obiektów ważnych z punktu widzenia akcji powstańczej w Białymstoku i okolicach. Do ogłoszenia godziny „W” jednak nie doszło. Łapanki, wzmożony terror i szybkie postępy Armii Radzieckiej nie pozwoliły na pełne rozwinięcie w ramach akcji „Burza”. Zdołano dokonać tylko częściowo koncentracji niektórych pododdziałów poza miastem. Z akcji przeprowadzonych w okresie kwietnia - maja 1944 roku należy wymienić: odbicie więźniów obozu knyszyńskiego przez oddział „Graba”, wysadzenie dwóch pociągów wojskowych w pobliżu stacji Czarny Blok i Trypucie oraz akcję na posterunek żandarmerii w Dobrzyniewie, gdzie zdobyto broń i amunicję. W lipcu zlikwidowano oddział własowców wyposażony w miotacze ognia. Oddział podporucznika „Waleriana” (S. Racewicz), porucznika „Groma” (J. Dziejma) i kapitana „Zaremby” wzięły do niewoli 60 Niemców i własowców, przekazując ich następnie napotkanej jednostce Armii Radzieckiej.

W kampanii 1939 roku poległo i zmarło w wyniku poniesionych ran: 7 oficerów i 19 szeregowych. Przypuszczalne straty w rannych wyniosły: 15 oficerów i 60 szeregowych. Straty poniesione podczas okupacji oraz w trakcie realizacji planu „Burza” nie są znane.
Straty zadane nieprzyjacielowi w 1939 roku to: zniszczone 18 czołgów, 19 samochodów pancernych, 12 motocykli, jedna radiostacja i zestrzelony samolot.

Dowódcy 10 Pułku Ułanów Litewskich to:
- płk Władysław Obuch-Woszczatyński (17.XII.1918-30.III.1920)
- płk Walerian Stefan Jachimowicz (30.III-7.XII.1920)
- ppłk Seweryn Grabowski (7.XII.1920-7.VI.1921)
- ppłk Antoni Somssich (8.VI-20.VII.1921)
- ppłk/płk Terencjusz O'Brien de Lacy (21.VI.1921-23.XII.1927)
- ppłk/płk Witosław Porczyński (23.XII.1927-18.II.1938)
- płk Kazimierz Karol Busler (18.II.1938-6.X.1939)
- mjr Armii Krajowej Marian Walter ps. "Zadora" (1944)

Święto Pułkowe obchodzono 8 maja, w rocznicę dojścia pułku do Dniepru w 1920 roku. Koło Pułkowe powołano do życia w 1941 roku w Edynburgu, a następnie odtworzono je w Londynie dopiero w 1952 roku.

Bibliografia:
Buszyński Henryk, Zarys historii wojennej 10-go Pułku Ułanów Litewskich, Warszawa 1929.
Dąbrowski Adam Józef, Historia 10 Pułku Ułanów Litewskich, Londyn 1982.
Dobroński Adam, Filipow Krzysztof, „Dziesiątacy” z Białegostoku. 10 Pułk Ułanów Litewskich, Białystok 1992.
Kukawski Lesław, Oddziały kawalerii II Rzeczypospolitej, Grajewo 2004.
Kukawski Lesław, Oddziały kawalerii II Rzeczypospolitej. 10 Pułk Ułanów Litewskich „Koń Polski”, R. 28, 1993, nr 2, s. 33-34.
Leżeński Cezary, Kukawski Lesław, O kawalerii polskiej XX wieku, Wrocław 1991.
Smoliński Aleksander, Przyczynek do genezy nazwy oraz dziejów i tradycji 10 Pułku Ułanów Litewskich z lat 1918-1939, w: Mars. Problematyka i Historia Wojskowości. Studia i Materiały, t. 20, s. 49-64.
Wojciechowski Jerzy S., 10 Pułk Ułanów Litewskich, Pruszków 2007.
Logowanie
Nazwa użytkownika

Hasło



Nie możesz się zalogować?
Poproś o nowe hasło
Narodowe Archiwum Cyfrowe